Taalkrachtig onderwijs als antwoord op dalende taalvaardigheid

Afbeelding via Wix

Een herkenbare realiteit in de klas

Als leerkracht in opleiding moet ik helaas vaststellen dat de vaak gehoorde opmerkingen over de achteruitgang van de taalvaardigheid van onze leerlingen niet ongegrond zijn. Een eenvoudige schrijfopdracht, voorzien van duidelijke richtlijnen en een schrijfkader, blijft voor de gemiddelde leerling al snel een behoorlijke uitdaging. Spelling, het correct gebruik van leestekens, hoofdletters, zinsbouw en rijkdom aan woordenschat blijven regelmatig een struikelblok. Samen met tal van medestudenten en collega's ervaar ik dat dit een werk van lange adem is, waarbij ieders inzet noodzakelijk is. In het vaktijdschrift Fons las ik hierover een artikel waarin zeven principes van taalkrachtig onderwijs werden toegelicht die als leidraad kunnen dienen.

Een gedeelde verantwoordelijkheid

Hoewel elke leerkracht de inhoud van en de leerdoelen van zijn of haar vak centraal stelt, en het vanzelfsprekend is dat daar tijdens de beperkte lestijd de focus ligt, begint taalkrachtig onderwijs wat mij

betreft bij een fundamentele basis: een positieve, taalbewuste grondhouding die door alle collega's binnen het lerarenteam wordt gedragen. Uit het artikel blijkt dat het belangrijk is dat we geloven dat elke leerling kan groeien en zich kan ontwikkelen. Daarnaast is het bevorderen van interdisciplinaire samenwerking een essentiële voorwaarde om leerprocessen in het secundair onderwijs te optimaliseren. Een leerling die moeite heeft met het begrijpen van instructies in het Nederlands, zal immers ook tijdens andere vakken, zoals Frans, moeilijkheden ondervinden bij het maken van opdrachten en toetsen.

Nabijheid als sleutel tot begrip

Daarnaast benadrukt het artikel het belang van nabijheid. Door onderwerpen te kiezen die aansluiten bij de leefwereld van leerlingen en concreet toepasbaar zijn, kan zowel inhoudelijk als taalkundig een belangrijke kloof worden overbrugd. Het vak Nederlands mag niet worden ervaren als een verplichting die louter bestaat uit regels en voorschriften; leerlingen moeten ervaren dat het hen versterkt, niet alleen binnen dit vak, maar doorheen hun hele schoolloopbaan. Zo bouwen ze onder meer een waardevolle woordenschat op die ze actief kunnen inzetten in diverse vakken en situaties.

Actief leren als motor voor taalontwikkeling

Ook hier blijkt opnieuw het belang van samenwerking en aandacht voor taal in andere vakken. Een leerkracht Maatschappelijke Vorming die bij ieder hoofdstuk een woordenlijst aanmaakt, die door de leerlingen zelf wordt aangevuld met voor hen nieuwe of moeilijke woorden, is hier een mooi voorbeeld van. Deze aanpak zet leerlingen aan tot reflectie en sluit aan bij een volgend principe dat in het artikel wordt belicht. De tijd van louter doceren en eenrichtingsverkeer in het onderwijs ligt gelukkig achter ons. Leerlingen verwerven diepere en duurzamere kennis en inzichten wanneer ze actief worden uitgedaagd met reflectieve en opinievormende vragen. Het inzetten van diverse werkvormen stimuleert bovendien een rijkere taalontwikkeling.

Een uitdaging met perspectief

Hoewel we voor een grote uitdaging staan, ben ik ervan overtuigd dat we met een doordachte en positieve visie het beste uit onze leerlingen kunnen halen. Het vraagt van ons als toekomstige leerkrachten geduld, creativiteit en een goed onderbouwde lange termijnvisie. Door samen te werken, ons eigen handelen in de onderwijspraktijk voortdurend kritisch te blijven bekijken vanuit het perspectief van taalkrachtig onderwijs en te geloven in de kracht van groei, leggen we een stevige basis voor hun schoolloopbaan én persoonlijke groei. Zo wordt taalkrachtig onderwijs geen afzonderlijk vakdoel, maar een gemeenschappelijke missie die alle vakken en leerkrachten overstijgt.

Bron: Redactie Fons. (2023). Redactioneel. Fons: Tijdschrift voor didactiek Nederlands, 8(1).

https://tijdschriftfons.be/wp-content/uploads/2023/06/fons_8_1_redactie.pdf